Chasydzi

Nazwa chasydzi pochodzi od słowa "chasid" a to znaczy po hebrajsku pobożny, gorliwy. W ten sposób nazywano członków ruchu religijnego, który działał w Izraelu w III - II w. p.n.e., z którego wyłoniły także znana wszystkim grupa faryzeuszy czy także radykalna sekta esseńczyków. Miano chasydyzmu nosił także magiczno - mistyczny ruch "pobożnych Niemców - Chasidej Aszkenaz" działający w XIII w n.e.

Najczęściej jednak chasyd jest kojarzony z wyznawcą mistycznego odłamu judaizmu, zrodzonego w XVIII w. na kresach Rzeczypospolitej pod wpływem nauk rabina Izraela ben Elizera z Międzyborza. Ruch ten miał kilka cech wspólnych z wymienionymi wcześniej, m.in. silny wpływ na postawę wiernych ze strony przywódców duchowych (zwanych na terenach polskich "cadykami"), którym przypisywano niekiedy zdolności cudotwórcze, dążenie do poddania pod wpływ religii całości życia wiernych oraz do przełamania skostnienia i formalizmu w judaizmie poprzez indywidualny, wewnętrzny, mistyczny kontakt z Bogiem (nie odrzucając rzecz jasna niczego z rabinicznych przepisów dotyczących zachowania, jedzenia itp.).

Kabała to w tradycji żydowskiej tajemna interpretacja Biblii. Koncentruje się na badaniu bytów pośrednich pomiędzy Bogiem a światem (zwane beria, atsiut, chasja, jecira). Podstawowym założeniem tej filozofii jest obecność w każdym przedmiocie "boskich iskier" i obowiązek ich uwalniania dzięki pobożnemu korzystaniu z tych przedmiotów (przykładowo gdy je się w celu zdobycia sił do dalszej służby bożej, uwalnia boskie iskry zawarte w jedzeniu. To nie nastąpi jednak, gdy człowiek je tylko dlatego że jest głodny).

Baal Szem Tow był zwolennikiem "kabały luriańskiej", wg której Bóg wytworzył pustkę (Tehiru), którą częściowo zapełnił stworzeniem. Reszta pustki wypełniona jest przez mistyczne kręgi światła (Sefiry), coraz bardziej wysublimowane w miarę zbliżania się do obszaru zajmowanego przez Nieskończoność Boga. Stwarzanie miało miejsce, gdy Boskie Światło wlewało się do Tehiru, jednak w procesie tym rozbiciu uległy niektóre Sefiry, co spowodowało przemieszanie się dobra - "boskich iskier" i zła w każdej istocie stworzenia (można to porównać do yin i yang).

Rola głównego przywódcy ruchu po śmierci Baal Szem Towa przypadła Magidowi z Międzyrzecza. Podstawowym jego przesłaniem była wizja świata, w którym Bóg niejako zniża się do poziomu człowieka, aby wychować go łagodnie i troskliwie, tak by ten do Niego dorósł; podobnie jak w tradycji kabalistycznej, kiedy to Bóg ogranicza się, aby mógł powstać świat.

Najwybitniejsi cadykowie pojawili się w trzecim pokoleniu. Wtedy też, m.in. na skutek rozbiorów Polski zerwano komunikację między grupami chasydzkimi i wytworzyły się różne, nieraz rozbieżne prądy w ruchu. Zaczęły też powstawać "dynastie" chasydzkie - rola cadyka przechodziła z ojca na syna, podobnie "dziedziczona" była wśród chasydów wiara w określonego cadyka i jego następców.

Z jednej strony pogłębiały się postawy mistyczne i ekstatyczne, z drugiej pojawiły się prądy, w których poznanie rozumowe miało stać się na powrót drogą wiodącą ku Bogu. Przedstawicielem tych jest np. rabbi Zalman Szneur z Ladów. Był on założycielem ruchu chasydzkiego na Litwie, zwanego Chabad od początkowych liter słów: Chochma - Mądrość, Bina - Rozum i Daat - Poznanie. Była to próba pogodzenia chasydyzmu z judaizmem rabinicznym, która jednak nie powiodła się, a Chabad zachował charakterystyczną dla chasydyzmu żarliwość i żywiołowość.

Głównymi przeciwnikami ruchu chasydzkiego byli rabini, a najważniejszy ośrodek opozycji, któremu przewodził rabbi Elijahu, zwany Gaon (Geniusz) Wileński, znajdował się na Litwie. Tam też powstał przeciwny chasydyzmowi ruch mitnagdim. Głównymi zarzutami pod adresem chasydów było przedkładanie modlitwy nad studiowanie Tory, które według tradycyjnego judaizmu było główną drogą do Boga.

Przeciwnicy widzieli w wizjach, cudach i ekstazie chasydyzmu niebezpieczne kłamstwa, a także zagrożenie bałwochwalstwem w związku z czcią okazywaną cadykowi (Gaon z Wilna był przekonany, że chasydzi w końcu ogłoszą Baalszema mesjaszem). Sprzeciwiali się koncepcji rebbego (przywódcy dynastii chasydzkiej), gdyż uważali, iż część społeczności żydowskiej stawała się przez to zbyt zależna od interpretacji judaizmu podawanej przez pojedynczego człowieka.

Misnagdzi byli przerażeni także naukami (z biegiem czasu porzuconymi i przez samych chasydów), w myśl których np. kiedy modlącego się zaczynają nawiedzać grzeszne myśli, nie powinien on ich odrzucać, gdyż nawet one zawierają "święte iskry", które trzeba uwolnić.

Pomimo klątw przeciwko chasydom, wydawanym w latach 1772, 1781, 1784 i 1796, około roku 1830 zwolennikami ruchu była już większość Żydów Ukrainy, Galicji i Polski środkowej, jak również duża cześć Żydów na Białorusi, Litwie, Węgrzech. W tych rejonach znalazł duży posłuch, był bowiem ruchem kładącym nacisk na odmienność społeczności żydowskich i podkreślał oddzielenie od otaczającej ludności poprzez odrębny język, kulturę i religię.

Chasydyzm stopniowo wykształcał własną strukturę społeczną. Wokół domu cadyka powstawały "dwory", posiadające swych własnych rzemieślników, sklepikarzy, funkcjonariuszy instytucji religijnych. Z kolei Żydzi zachodnioeuropejscy, znajdujący się pod wpływem idei rewolucji francuskiej, koncentrowali swoje wysiłki nie na separacji, ale właśnie na integracji z reszta społeczeństw Francji, Anglii, Niemiec czy innych krajów, starając się uzyskać równouprawnienie.

Ideały oświeceniowe nie sprzyjały też mocno zakorzenionemu w chasydyzmie mistycyzmowi. Później nowe ruchy społeczne, takie jak syjonizm czy socjalizm, a także możliwość emigracji do Ameryki odciągały młodych od chasydzkiego stylu życia.

Od XIX w. w ruchu chasydzkim nastąpiło kilka ważnych zmian. Zdobywszy sobie pozycję na scenie życia żydowskiego, chasydyzm przestał się rozprzestrzeniać, walcząc o utrzymanie pozycji. Jego zwolennicy zaczęli przykładać większą wagę do studiów nad Torą, dzięki czemu ruch w XVIII w. postrzegany jako zagrożenie dla ortodoksji, już na początku wieku XX został uznany za bastion ortodoksyjnego judaizmu, zwłaszcza że pozostał ruchem konserwatywnym, broniąc się przed wszelkimi zmianami zwyczajów, także dotyczących sposobu ubierania, języka jidysz czy szkolnictwa. Dla niereligijnych, wyemancypowanych Żydów, stał się ruchem zacofanych fanatyków.

Sprzeciwiając się ruchowi syjonistycznemu, Chasydzi jednak przyłączali się do emigracji i przybywając do Palestyny zakładali własne wsie i osady. Podczas II wojny światowej centra chasydyzmu w Europie zostały zniszczone, pojawiły się natomiast w Izraelu, Stanach Zjednoczonych za sprawą ocalałych z wojny cadyków i chasydów oraz ich potomków.

Stosunek poszczególnych grup chasydzkich do Izraela był i jest zróżnicowany. Niektóre wciąż zaliczają się do największych przeciwników państwa - negują nawet zasadność jego istnienia. Inne reprezentują skrajnie odmienną postawę, angażują się w politykę izraelską i popierają osadnictwo na Zachodnim Brzegu Jordanu.

Informacja zaczerpnięta ze strony:chasydzi.e-siec.com